دیدن نسخه‌ی قدیمی هر سایت با آرشیو اینترنت

لینکی را مدت‌ها پیش نگه داشته‌اید و حالا که بازش می‌کنید، فقط یک صفحه‌ی «پیدا نشد» می‌بینید. یا برعکس: صفحه سر جایش است، ولی متنش با چیزی که یادتان مانده فرق دارد و نمی‌دانید کدام نسخه درست بوده. در هر دو حالت، پیش از هر کار دیگری سری به آرشیو اینترنت بزنید. شاید نسخه‌ی قدیمی همان صفحه آنجا مانده باشد.

آرشیو اینترنت چیست

سایت Wayback Machine (در تب تازه باز می‌شود) را سازمانی غیرانتفاعی به نام Internet Archive راه انداخته است. ربات‌های این سازمان سال‌هاست از صفحه‌های وب عکس می‌گیرند و نگه می‌دارند. هر عکس یک «نسخه‌ی ذخیره‌شده» است و از یک صفحه‌ی پربازدید ممکن است هزاران نسخه با تاریخ‌های مختلف وجود داشته باشد. این سرویس از اکتبر ۲۰۰۱ برای همه باز است و در اکتبر ۲۰۲۵ تعداد صفحه‌های ذخیره‌شده‌اش از یک تریلیون گذشت.

نسخه‌ی قدیمی یک صفحه را پیدا کنید

1. به web.archive.org (در تب تازه باز می‌شود) بروید.
2. آدرس کامل صفحه را، همان‌طور که در نوار آدرس مرورگر می‌بینید، در کادر بالای صفحه بنویسید و اینتر بزنید.
3. اگر از آن آدرس نسخه‌ای ذخیره شده باشد، یک تقویم باز می‌شود. بالایش فهرست سال‌ها هست؛ سال دلخواه را انتخاب کنید، بعد روی روزی که دایره‌ی رنگی دارد کلیک کنید. اگر برای آن روز چند ساعت نشان داده شد، یکی را بزنید.
4. صفحه همان‌طور که آن روز بوده باز می‌شود. نوار کوچکی بالای آن تاریخ نسخه را نشان می‌دهد و از همان‌جا می‌توانید به نسخه‌ی قبلی یا بعدی بروید.

تاریخ‌های آرشیو میلادی هستند، پس برای سال ۱۳۹۵ دنبال ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ بگردید.

رنگ دایره‌ها یعنی چه

دایره‌های تقویم همه یک معنی ندارند. رنگ هر دایره نشان می‌دهد آن روز، وقتی ربات به صفحه سر زده، سرور چه جوابی داده است.

بیشتر وقت‌ها دایره‌ی آبی همان چیزی است که لازم دارید. دایره‌ی بزرگ‌تر هم معمولاً یعنی آن روز چند بار از صفحه نسخه گرفته شده.

آدرس را خودتان بسازید

وقتی آدرس صفحه دستتان است، می‌توانید کادر جست‌وجو را دور بزنید. این را قبل از آدرس بگذارید و تاریخ دلخواه را وسطش:

web.archive.org/web/2015/https://example.com/

آرشیو شما را به نزدیک‌ترین نسخه‌ی ذخیره‌شده به آن تاریخ می‌برد. تاریخ را دقیق‌تر هم می‌شود نوشت: چهار رقم برای سال، دو رقم برای ماه، دو رقم برای روز و در صورت نیاز ساعت و دقیقه و ثانیه، پشت سر هم و بدون فاصله. عدد بلندی هم که در آدرس هر نسخه‌ی ذخیره‌شده می‌بینید، همین تاریخ و ساعت است. مثلاً 20000229123340 یعنی ۲۹ فوریه‌ی سال ۲۰۰۰ ساعت ۱۲:۳۳:۴۰.

یک صفحه را خودتان ذخیره کنید

گاهی صفحه‌ای را می‌بینید که احتمال می‌دهید فردا همین‌طور نماند: یک آگهی، یک اطلاعیه، متنی که مدام ویرایش می‌شود. به web.archive.org/save (در تب تازه باز می‌شود) بروید، آدرس را بنویسید و دکمه‌ی ذخیره را بزنید. چند لحظه بعد یک آدرس ثابت می‌گیرید که همیشه همین نسخه را نشان می‌دهد.

چند نکته درباره‌ی ذخیره‌کردن:

• هر بار فقط یک صفحه ذخیره می‌شود، با عکس‌ها و ظاهرش. لینک‌های داخل آن و بقیه‌ی سایت ذخیره نمی‌شوند.
• هر چه ذخیره کنید عمومی است. صفحه‌ای را که اطلاعات شخصی شما را نشان می‌دهد آنجا نگذارید.
• بعضی سایت‌ها اجازه‌ی ذخیره نمی‌دهند و در این حالت پیام خطا می‌گیرید.
• طبق راهنمای خود آرشیو، آدرس آی‌پی کسی که صفحه را ذخیره می‌کند نگه‌داری نمی‌شود.

اگر زیاد به این کار نیاز دارید، افزونه‌ی رسمی Wayback Machine برای کروم و فایرفاکس هست. وقتی به صفحه‌ای می‌رسید که دیگر باز نمی‌شود ولی نسخه‌ی ذخیره‌شده دارد، افزونه خودش خبر می‌دهد و با یک کلیک صفحه‌ی فعلی را هم ذخیره می‌کند. آن را فقط از فروشگاه رسمی مرورگرتان نصب کنید و ببینید ناشرش خود Internet Archive باشد.

چه چیزی را نباید انتظار داشت

آرشیو معجزه نمی‌کند. چند محدودیتش را بدانید تا دست‌خالی برنگردید:

• ربات‌ها به همه‌جا راه ندارند. صفحه‌های پشت رمز و صفحه‌هایی که هیچ لینکی به آن‌ها نیست معمولاً ذخیره نشده‌اند.
• نسخه ممکن است ناقص باشد: عکس‌هایی که خاکستری یا خالی می‌مانند و دکمه‌هایی که کار نمی‌کنند. سایت‌های ساده راحت‌تر ذخیره می‌شوند و سایتی که همه‌چیزش با جاوااسکریپت ساخته می‌شود سخت‌تر.
• نسخه‌ی تازه فوری دیده نمی‌شود؛ بین گرفتن و نمایش حدود ۳ تا ۱۰ ساعت فاصله است.
• اگر صاحب یک سایت هستید و می‌خواهید صفحه‌ای از آرشیو برداشته شود، باید به info@archive.org نامه بنویسید. آرشیو می‌گوید درخواست را بررسی می‌کند، اما نتیجه تضمین‌شده نیست.

برای امتحان، آدرس یک سایت قدیمی را که می‌شناسید در کادر بنویسید و یک سال دور را انتخاب کنید. دیدن ظاهر ده سال پیشِ یک سایت خودش سرگرم‌کننده است و در ضمن با تقویم و رنگ‌ها آشنا می‌شوید.